Công nghệ 'chưng cất' người thành bản sao AI gây tranh cãi

Tại một công ty truyền thông game ở tỉnh Sơn Đông, miền đông Trung Quốc, các nhân viên đang giao tiếp với bản sao AI được đào tạo dựa trên thói quen làm việc và trò chuyện của một đồng nghiệp cũ. Ngươi này đã nghỉ việc, nhưng bản sao vẫn ở lại công ty.

"Xin chào, tôi là đại diện kỹ thuật số của cựu nhân viên XX. Bạn có thể đặt câu hỏi cho tôi bất cứ lúc nào", bản sao giới thiệu.

Nguồn tin nội bộ chia sẻ với China Daily, bản sao được tạo ra với sự đồng ý của cựu nhân viên. Nó có thể trả lời câu hỏi thường ngày, sắp xếp bảng tính, chuẩn bị bài thuyết trình PowerPoint và gửi lời mời theo lịch.

Làn sóng tạo bản sao nhân viên lan rộng nhờ dự án mã nguồn mở colleague.skill, ra mắt ngày 30/3 trên nền tảng dành cho lập trình viên GitHub. Theo Chosun Daily, sau khoảng ba tuần, dự án nhận tới 13.400 "sao", tương đương 13.400 "lượt thích". Việc vượt mốc 10.000 sao, thành tích chỉ 0,1% dự án trên GitHub đạt được, trong thời gian ngắn như vậy tạo ra tác động đặc biệt lớn.

Xiao Bo, quản lý sản phẩm AI tại một công ty Internet, giải thích trong dự án này, kỹ năng (skill) là quy trình làm việc được tóm tắt để tác nhân AI hiểu. Ví dụ, việc tích hợp kỹ năng biên tập sẽ cho phép tác nhân mở tệp tài liệu, cấu trúc lại bài báo, viết tiêu đề và kiểm tra chính tả, ngữ pháp. Nó có thể thực hiện lặp đi lặp lại những bước này mà không mệt mỏi.

Theo Xiao, một tác nhân có thể sử dụng nhiều kỹ năng khác nhau. OpenClaw, hệ sinh thái tác nhân nổi tiếng, đang lưu trữ hơn 13.700 kỹ năng do cộng đồng xây dựng trong kho lưu trữ ClawHub.

Chúng là sản phẩm của "chưng cất" - quá trình nén mô hình AI lớn thành những đơn vị nhỏ, dễ triển khai và chuyển giao hơn. Tuy nhiên, colleague.skill âm thầm biến đổi quá trình này, vì bên được "chưng cất" giờ không phải máy móc mà là con người.

Dự án colleague.skill do Zhou Tianyi, nhà nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm AI Thượng Hải, tạo ra với mục tiêu bảo tồn kiến thức nội bộ tích lũy qua nhiều năm, giữ lại kiến thức thường biến mất khi một nhân viên rời đi. Công cụ mã nguồn mở mà anh phát triển chỉ trong bốn giờ hiện cho phép người dùng tải lên tài liệu như nhật ký trò chuyện, báo cáo hàng tuần, bài thuyết trình, tài liệu về quy trình công việc, từ đó tạo tác nhân AI mô phỏng cách làm việc và giao tiếp của đồng nghiệp.

"Hãy cung cấp tin nhắn công việc, email và mô tả chủ quan về một người, bạn sẽ thu được bản sao AI hành xử giống người đó. Chào mừng đến với thế giới bất tử trên mạng", Zhou viết.

Tuy nhiên, công nghệ "chưng cất" con người làm dấy lên nỗi lo mất việc. Nhiều công ty trên thế giới đang xếp hạng nhân viên dựa trên số lượng kỹ năng họ sở hữu. Một số công ty thậm chí yêu cầu nhân viên phải "nộp kỹ năng" như một phần công việc. Như vậy, người càng tâm huyết, giỏi tổng kết kinh nghiệm và viết báo cáo chi tiết, càng dễ bị bản sao AI thay thế.

Xu Kejia, sinh viên Đại học Stanford từng thực tập tại một tập đoàn công nghệ lớn của Trung Quốc trong vai trò viết kịch bản hoạt hình, nhận thấy đây không phải nhiệm vụ thực của mình. Thay vào đó, cô phải dạy AI cách viết sao cho giống con người hơn.

Xu cho biết, cô tự viết kịch bản nhanh hơn, nhưng công ty không cần người sáng tạo mà cần người chuyển đổi sự sáng tạo đó thành quy trình mà mô hình AI áp dụng được. "Khi mô hình ngày càng hoàn thiện, có lẽ nhóm đầu tiên trở nên lỗi thời chính là những người đã huấn luyện nó", Xu chia sẻ trên Caixin Global.

"Thật bất công", Deng Xiaoxian, một quản lý sản phẩm AI, nói với China Daily. "Mục đích của việc phát triển trí tuệ nhân tạo là giúp con người có nhiều thời gian rảnh hơn chứ không phải biến họ thành file kỹ năng, tước đoạt việc làm rồi bắt họ làm việc cho một công ty mãi mãi mà không trả công", cô nói.

Chỉ vài ngày sau khi colleague.skill phổ biến, Deng phát triển công cụ đối nghịch "chống chưng cất". Trước khi nộp file kỹ năng cho công ty, nhân viên có thể đưa file vào công cụ của Deng để tạo bản chỉnh sửa trông hoàn chỉnh và chuyên nghiệp, nhưng thực chất đã loại bỏ yếu tố cốt lõi. Điều này giúp nhân viên hoàn thành yêu cầu của công ty trong khi vẫn giữ được kiến thức hoặc kinh nghiệm riêng.

Ví dụ, trong file kỹ năng biên tập có đoạn: "Với bài phóng sự, có thể bắt đầu bằng câu chuyện của một nhân vật điển hình. Thay vì mô tả vấn đề, hãy đặt nhân vật vào bối cảnh cụ thể, tập trung vào hành động. Hãy để lời thoại, cử chỉ hoặc một quyết định quan trọng của nhân vật hé lộ chủ đề rộng hơn". Công cụ chống chưng cất sửa thành: "Với bài phóng sự, phần mở đầu có thể triển khai theo nhiều hình thức khác nhau. Việc lựa chọn hình thức nào phụ thuộc vào tác động mà bạn muốn mang đến cho độc giả".

Là người tốt nghiệp ngành luật, Deng đặt ra câu hỏi lớn: "Ai sở hữu kỹ năng được chưng cất, nhân viên với chuyên môn được mã hóa hay công ty lưu trữ dữ liệu gốc?". Theo các luật sư và chuyên gia, quy định hiện hành chưa được thiết kế cho bản sao AI của người thật.

Zhang Linghan, giáo sư Đại học Luật và Khoa học Chính trị Trung Quốc, cho rằng cần phân biệt giữa dữ liệu công việc mà công ty có thể sở hữu hợp pháp với những kỹ năng rộng hơn mà nhân viên tích lũy qua nhiều năm làm việc.

Trong khi đó, Chen Tianhao, học giả tại Viện Quản trị Quốc tế AI thuộc Đại học Thanh Hoa, nhận định: "Các công ty và nhân viên cần dùng hợp đồng để xác định quyền sở hữu với kỹ năng AI và những dạng chuyên môn tương tự. Đồng thời, các nhà nghiên cứu pháp lý cũng cần chú ý đến vấn đề này, theo dõi và kịp thời cải tiến luật cũng như quy định liên quan".

Trong khi công nghệ "chưng cất" con người còn gây nhiều tranh cãi, Xiao nhận xét, tác nhân AI chỉ giống diễn viên đang nhập vai thay vì người thật. Chúng có thể tái tạo những gì được ghi lại thông qua tài liệu, nhưng không thể sao chép trực giác tích lũy từ kinh nghiệm sống.

"Giống như cảm nhận tinh tế của một thợ thủ công bậc thầy, dạng chuyên môn này rất khó chuẩn hóa vì xuất phát từ trải nghiệm, đánh giá cảm tính và phản hồi từ thế giới thực qua nhiều năm", anh nói.

Một hạn chế khác là con người thay đổi và tiến hóa, trong khi bản sao AI bị "đóng băng" ở thời điểm hình thành. Theo Zheng Jianan, một quản lý sản phẩm AI, con người sẽ liên tục học hỏi, thích nghi, ứng biến, không ngừng tiến bộ và vượt qua bản sao đứng yên này.

Nguồn: vnexpress.net