'Xã phường XHCN là cộng đồng hiện đại, không phải bao cấp'

Tại hội thảo Xây dựng xã phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới - những vấn đề lý luận và thực tiễn ngày 21/5, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng xây dựng xã phường xã hội chủ nghĩa là một trong những nền tảng để đất nước bước sang giai đoạn phát triển mới, phù hợp xu hướng chuyển từ quản lý hành chính truyền thống sang quản trị cộng đồng hiện đại, lấy người dân và chất lượng sống làm trung tâm.

Theo ông, xã phường xã hội chủ nghĩa hiện nay không phải quay về mô hình bình quân, bao cấp hay quản lý theo kiểu cũ, mà hướng tới xây dựng những cộng đồng cơ sở văn minh, hiện đại, có năng lực tự quản và thích ứng với thời đại số. Như Singapore có kinh nghiệm với mô hình đô thị thông minh gắn dịch vụ công số và sự hài lòng của người dân, hay Nhật Bản với các cộng đồng tự quản địa phương trong bối cảnh già hóa dân số.

"Mô hình xã phường xã hội chủ nghĩa cần hướng tới 10 giá trị gồm dân chủ, pháp quyền, kỷ cương, an toàn, xanh, số, mở, nhân văn, phát triển và hạnh phúc", GS Thắng nói. Trong đó, dân chủ phải trở thành nền tảng của niềm tin xã hội và sức mạnh cộng đồng cơ sở. Pháp quyền không chỉ bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước mà còn là điều kiện củng cố công bằng xã hội, bảo vệ quyền con người và quyền công dân. Kỷ cương là điều kiện để cộng đồng vận hành ổn định và niềm tin xã hội được bồi đắp từ cơ sở.

Ông cho rằng xã phường xã hội chủ nghĩa phải là nơi người dân cảm thấy yên tâm, tin cậy và được bảo vệ trong đời sống hằng ngày; đồng thời là mô hình phát triển có trách nhiệm với môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và tạo dựng không gian sống chất lượng cao cho người dân.

Những cộng đồng này cũng cần có khả năng ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo vào quản trị và phát triển xã hội; có khả năng kết nối rộng rãi, thích ứng linh hoạt và không ngừng đổi mới sáng tạo. Con người được xác định là trung tâm của phát triển, được chăm lo an sinh, hỗ trợ người yếu thế, gắn kết cộng đồng và bảo vệ các giá trị tốt đẹp.

"Một xã phường xã hội chủ nghĩa phát triển phải là nơi khơi dậy được khát vọng vươn lên, tinh thần đổi mới sáng tạo và năng lực tự phát triển của người dân và cộng đồng xã hội", GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nói và nhấn mạnh đây phải là nơi người dân muốn sống, gắn bó và cảm thấy hạnh phúc trong đời sống hàng ngày.

Mô hình xã phường xã hội chủ nghĩa đi từ thí điểm đến nhân rộng

Tại hội thảo, PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng chủ trương xây dựng xã phường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam cần được xem là bước đi để đưa các giá trị của chủ nghĩa xã hội vào đời sống ở cấp cơ sở.

Theo ông, việc thí điểm ở quy mô xã phường là cách làm phù hợp thực tiễn vì đây là cấp gần dân nhất, nơi trực tiếp kiểm chứng hiệu quả của mọi chủ trương, chính sách. Người dân vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là chủ thể tham gia vận hành và kiểm chứng mô hình.

PGS.TS Đoàn Minh Huấn cho rằng mô hình xã hội chủ nghĩa không thể triển khai đồng loạt trên phạm vi toàn quốc, mà cần đi từ thí điểm đến nhân rộng, phù hợp điều kiện phát triển khác nhau giữa đô thị và nông thôn, đồng bằng và miền núi, cũng như đặc điểm văn hóa, dân tộc ở từng địa phương.

Ông nói Việt Nam đang trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội nên việc xây dựng xã phường xã hội chủ nghĩa không nên cầu toàn. Với mục tiêu xây dựng xã hội dân giàu, giai đoạn hiện nay cần hướng tới hình thành tầng lớp trung lưu đông đảo, nâng dần chất lượng sống của người dân trước khi tiến tới những mục tiêu cao hơn. Nhiều xã phường xã hội chủ nghĩa vận hành hiệu quả sẽ là cơ sở để nghiên cứu mở rộng mô hình ở quy mô lớn hơn.

Về hệ thống tiêu chí, PGS.TS Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh các xã phường xã hội chủ nghĩa phải bám những thuộc tính cơ bản của chủ nghĩa xã hội với 8 đặc trưng, trong đó bao trùm là "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh". Điểm chung là lấy con người làm trung tâm, tạo điều kiện để người dân phát triển toàn diện, có cuộc sống ấm no, tự do và hạnh phúc.

Ông đồng thời lưu ý cần phân biệt tiêu chí xã phường xã hội chủ nghĩa với tiêu chí nông thôn mới hay đô thị văn minh. Mô hình xã phường xã hội chủ nghĩa cũng không thể tồn tại biệt lập mà phải đặt trong tổng thể phát triển của tỉnh thành và cả nước, tương tự phát triển kinh tế cần cả hệ sinh thái vận hành đồng bộ, không thể chỉ giới hạn trong phạm vi một xã hay phường.

Bên cạnh đó, mô hình xã phường xã hội chủ nghĩa phải bảo đảm khả năng tự phát triển bằng năng lực nội sinh, cùng sự hỗ trợ của Nhà nước và vai trò chủ thể của người dân. Người dân không chỉ thụ hưởng thành quả mà còn trực tiếp tham gia tổ chức thực thi và vận hành mô hình.

Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cũng đề xuất xây dựng khung tiêu chí chung cho mô hình xã phường xã hội chủ nghĩa trên phạm vi toàn quốc để tránh mỗi địa phương triển khai một cách khác nhau, song vẫn cần tạo dư địa cho sự sáng tạo và linh hoạt của từng nơi.

Nguồn: vnexpress.net