Kế hoạch xây đập chắn eo biển 82 km để 'cứu' khí hậu

Nhóm chuyên gia từ Viện nghiên cứu Đại dương và Khí quyển Utrecht thuộc Đại học Utrecht (Hà Lan) đề xuất ý tưởng địa kỹ thuật táo bạo: xây đập chắn eo biển Bering - tuyến đường thủy hẹp giữa Nga và Alaska (Mỹ) nhằm ngăn chặn sự sụp đổ của Vòng tuần hoàn đảo chiều kinh tuyến Đại Tây Dương (AMOC). Đây là hệ thống hải lưu đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết khí hậu Trái Đất nhưng đang bị đe dọa do ấm lên toàn cầu. Theo nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Science Advances, việc chặn eo biển Bering rộng khoảng 82 km có thể kéo dài tuổi thọ cho hệ thống này.

Smithsonian giải thích, AMOC hoạt động như băng chuyền nước, vận chuyển nước bề mặt ấm, mặn từ vùng nhiệt đới đến Bắc Đại Tây Dương, nơi nước nguội đi, đặc hơn và chìm xuống. Đây là lý do chính khiến châu Âu có khí hậu tương đối ôn hòa, bất chấp vĩ độ cao. Nước lạnh sau đó trở về phía nam, mang theo những chất dinh dưỡng thiết yếu cho sinh vật biển.

Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy AMOC đang suy yếu. Khi nhiệt độ tăng, băng ở Greenland tan chảy, đổ nước ngọt vào Bắc Đại Tây Dương. Điều này khiến nước bề mặt giảm độ mặn, làm gián đoạn quá trình nước lạnh chìm xuống, kéo theo lượng nước ấm từ vùng nhiệt đới chảy vào sụt giảm.

AMOC sụp đổ có thể mang đến hậu quả thảm khốc. Mực nước dọc theo bờ biển phía Đông nước Mỹ sẽ dâng cao, nhiệt độ ở châu Âu giảm, quy luật mưa thay đổi, gây hạn hán cho châu Âu và châu Phi.

Theo nghiên cứu mới của nhóm nhà khoa học Hà Lan, việc xây hệ thống đập chắn ngang eo biển Bering có thể giúp Trái Đất có thêm thời gian. Eo biển Bering cho phép nước ngọt di chuyển từ Thái Bình Dương sang Bắc Băng Dương, rồi tới Đại Tây Dương. Đập sẽ cản trở dòng chảy này, làm thay đổi lượng nước ngọt và nước mặn trong mỗi đại dương.

Nhà hải dương học vật lý Jelle Soons tại Đại học Utrecht, đồng tác giả nghiên cứu, nói với New Scientist rằng ông nảy ra ý tưởng xây đập vì mực nước biển khoảng 2,6-5,3 triệu năm trước, trong kỷ Pliocene, thấp hơn khi có một cây cầu đất chắn ngang eo biển Bering. Nghiên cứu trước đó chỉ ra, AMOC mạnh hơn trong thời kỳ này một phần lớn nhờ rào cản tự nhiên nói trên.

Soons cùng Henk Dijkstra, một nhà hải dương học vật lý khác tại Đại học Utrecht, chạy mô phỏng trên máy tính để kiểm tra ý tưởng này. Nhóm nghiên cứu nhận thấy, việc xây đập khi AMOC suy yếu nhẹ có thể củng cố hệ thống hải lưu và cho phép nó hoạt động, ngay cả khi lượng khí thải CO2 gây hiệu ứng nhà kính tăng lên. Tuy nhiên, nếu AMOC đã gần như sụp đổ, việc chặn eo biển sẽ đẩy nhanh quá trình mất ổn định.

Theo nhóm nghiên cứu, họ sẽ cần xây ba đập vì có hai hòn đảo nằm giữa eo biển Bering, đập dài nhất là khoảng 38 km. Soons đánh giá giải pháp này khả thi về mặt kỹ thuật. Ông nói thêm, những đoạn dài sẽ không chênh lệch nhiều so với đập Afsluitdijk ở Hà Lan, dài 32 km, hoặc tường chắn sóng Saemangeum ở Hàn Quốc, dài 33 km. Đập ở eo biển Bering sẽ có độ sâu tối đa 59 m, không hơn nhiều so với phần sâu nhất của tường chắn sóng Saemangeum, đạt 54 m. Tuy nhiên, cả hai công trình này đều nằm ở vùng biển ven bờ tương đối lặng, không phải ở những nơi xa xôi có dòng chảy mạnh và băng biển.

Giải pháp của nhóm nhà khoa học Hà Lan vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Theo Soons, việc ngắt kết nối giữa Thái Bình Dương và Bắc Băng Dương sẽ ảnh hưởng đến sinh vật hoang dã, ngành đánh bắt cá, vận tải biển và những cộng đồng dựa vào eo biển Bering để kiếm sống.

"Việc chặn eo biển có thể dẫn đến những thay đổi khí hậu mà chúng ta chưa hiểu hết. Bất kỳ sự can thiệp nào ở quy mô này đều phải cân nhắc kỹ lưỡng những hậu quả không mong muốn bên cạnh lợi ích dự kiến", Jonathan Baker, nhà hải dương học tại Cơ quan thời tiết Anh (Met Office), nói với Live Science.

Soons và Baker đều cho rằng cần thêm nhiều mô phỏng để kiểm chứng nghiên cứu và thu được bức tranh chi tiết hơn về điều sẽ xảy ra trong các kịch bản khác nhau. Baker cho biết: "Chặn eo biển Bering có thể trì hoãn sự sụp đổ trong một số điều kiện, nhưng không giúp loại bỏ nguy cơ tiềm ẩn khi Trái Đất tiếp tục ấm lên. Cách đáng tin cậy nhất để giảm rủi ro cho AMOC vẫn là giảm thải khí nhà kính".

Nguồn: vnexpress.net