KHI "KỲ LÂN" KHÔNG CÒN LÀ HUYỀN THOẠI: SỰ MẤT GIÁ CỦA MỐC ĐỊNH GIÁ TỶ ĐÔ

Từ giấc mơ tỷ đô trong phim đến thực tế "nhan nhản" kỳ lân

Trong bộ phim The Social Network (2010), câu nói kinh điển "Một triệu USD không ngầu, một tỷ USD mới ngầu" đã trở thành kim chỉ nam cho cả một thế hệ khởi nghiệp. Thời điểm đó, đạt được mức định giá 1 tỷ USD là một kỳ tích hiếm hoi, xứng đáng với cái tên "kỳ lân" do nhà đầu tư Aileen Lee đặt ra vào năm 2013.

Thế nhưng, sau hơn một thập kỷ, mọi thứ đã thay đổi chóng mặt. Facebook giờ đã là Meta với giá trị 1.600 tỷ USD. Còn "kỳ lân"? Chúng xuất hiện ở khắp mọi nơi.

Theo dữ liệu từ Pitchbook, chỉ riêng năm 2021, thế giới đã chào đón thêm hơn 630 kỳ lân mới. Tính đến hết năm 2025, con số này đã lên tới 1.569 công ty. Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) càng đẩy nhanh quá trình này. Báo cáo của CB Insights cho thấy trong 10 tháng đầu năm 2025, có tới 498 kỳ lân AI mới ra đời.

Biểu đồ số lượng kỳ lân công nghệ tăng trưởng nóng giai đoạn 2016-2025). Nguồn: Pitchbook

Tiêu chuẩn mới: Phải là "siêu kỳ lân" chục tỷ đô

Báo cáo tháng 11/2025 của PwC chỉ ra rằng mốc 1 tỷ USD đã trở nên lỗi thời. Top 100 kỳ lân hàng đầu thế giới hiện nay đều có định giá từ 8 tỷ USD trở lên. Thậm chí, 5 cái tên dẫn đầu đã vượt mốc 100 tỷ USD. Tổng giá trị của 100 công ty này đạt gần 3.000 tỷ USD, tăng gần 50% so với năm trước.

Sự lạm phát danh xưng này bắt nguồn từ kỷ nguyên tiền rẻ những năm 2010 và đỉnh điểm là đại dịch Covid-19. Lãi suất thấp kỷ lục cùng sự lên ngôi của công nghệ số khiến dòng vốn đầu tư mạo hiểm chảy ồ ạt vào các startup. Các thương vụ tỷ đô được chốt nhanh chóng qua Zoom mà không cần thẩm định quá kỹ càng.

Bài học từ Tiger Global: "Rải tiền" và cái giá phải trả

Quỹ đầu tư Tiger Global là ví dụ điển hình cho chiến lược "spray-and-pray" (rải tiền và cầu nguyện). Năm 2021, họ là nhà đầu tư năng nổ nhất thế giới, sẵn sàng bỏ qua các quy trình kiểm tra khắt khe để giành suất đầu tư.

Tuy nhiên, khi thủy triều rút, những "xác chết" bắt đầu lộ diện. Sự sụp đổ của sàn tiền ảo FTX hay việc công ty giáo dục Byju's (từng định giá 22 tỷ USD) phá sản đã giáng những đòn đau vào Tiger Global. Năm 2022, quỹ này phải cắt giảm 56% vốn đầu tư và chỉ thực hiện 40 thương vụ trong năm 2023, giảm sâu so với con số 300 của năm trước đó.

Minh họa nguy cơ bong bóng tài chính trong lĩnh vực startup công nghệ AI. Ảnh: Gemini

Bong bóng AI: Cơ hội hay rủi ro tiềm ẩn?

Dù trải qua giai đoạn điều chỉnh, cơn sốt AI đã mang dòng vốn quay trở lại. Tổng chi tiêu toàn cầu cho AI ước đạt 375 tỷ USD trong năm 2025 và dự báo lên tới 500 tỷ USD trong năm nay. Các tên tuổi như OpenAI hay Scale AI nhanh chóng đạt vị thế kỳ lân nhờ sự hậu thuẫn của các quỹ lớn.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia, như ông Jared Bernstein - cựu chủ tịch Hội đồng cố vấn Kinh tế Nhà Trắng, cảnh báo về nguy cơ "bong bóng AI". Việc định giá tài sản quá cao so với giá trị thực có thể dẫn đến sự sụp đổ dây chuyền nếu thị trường điều chỉnh.

Câu hỏi đặt ra là: Khi bong bóng vỡ, số phận của hàng nghìn kỳ lân được tạo ra từ sự dễ dãi của dòng tiền sẽ đi về đâu? Liệu bài học từ quá khứ có được giới đầu tư ghi nhớ?