Giải pháp 'thuận thiên' giải độc cadimi cho sầu riêng

Khoảng một tháng nay, giá sầu riêng liên tục giảm sâu. Giống Ri6 hiện được thu mua tại vườn với giá 20.000-30.000 đồng mỗi kg, thấp nhất nhiều năm và chỉ bằng khoảng một phần ba so với dịp Tết. Trong khi đó, giống Monthong giảm còn 70.000-80.000 đồng mỗi kg. Giá lao dốc khiến nhiều nhà vườn thua lỗ.

Ngoài áp lực cạnh tranh từ Thái Lan, sầu riêng rớt giá bởi nhiều lô hàng xuất khẩu sang Trung Quốc - thị trường tiêu thụ chính - bị trả về do nhiễm cadimi. Hiện Trung Quốc yêu cầu kiểm nghiệm 100% lô hàng, kiểm soát hàm lượng cadimi trong ngưỡng 0,05 mg/kg.

Cadimi là kim loại nặng, phát sinh từ hai nhóm nguyên nhân chính gồm nguồn gốc tự nhiên như núi lửa phun trào, khoáng hóa, nguồn nước và hoạt động sản xuất công nghiệp như luyện kim, sản xuất pin, khai thác khoáng sản, nhuộm, mạ kim loại.

Nếu rác thải, nước thải từ các hoạt động này không được xử lý đúng quy định, cadimi có thể phát tán ra môi trường, ngấm vào đất và nguồn nước. Ngoài ra, nguyên tố này còn tồn tại trong một số vật liệu đầu vào của ngành trồng trọt như phân bón vô cơ (lân phosphate), phân chuồng, bùn thải từ sản xuất phân hữu cơ.

TS Nguyễn Thị Ngọc Trúc, Viện Cây ăn quả miền Nam (SOFRI), cho biết hàm lượng cadimi trong đất nông nghiệp vốn không đáng kể. Tuy nhiên, việc lạm dụng phân bón hóa học trong thời gian dài, thâm canh quá mức, làm suy kiệt đất cùng tình trạng kiểm soát chất thải công nghiệp chưa chặt chẽ khiến cadimi tích tụ ngày càng nhiều, gây ra nhiều hệ lụy cho sản xuất.

Năm 2025, SOFRI thu thập, phân tích 63 mẫu đất vườn trồng sầu riêng và ghi nhận khoảng 60% mẫu có hàm lượng cadimi vượt 0,05 mg/kg đất, song vẫn thấp hơn quy định hiện hành của Việt Nam là 4 mg/kg đất.

Trong khi đó, hơn 300 mẫu cơm sầu riêng được kiểm nghiệm cho thấy khoảng 5% mẫu vượt ngưỡng 0,05 mg/kg theo Tiêu chuẩn Quốc gia về An toàn thực phẩm của Trung Quốc.

Theo TS Trúc, việc kiểm soát cadimi không quá khó và có thể xử lý dần bằng các giải pháp sinh học, thuận tự nhiên. Trong đó, nâng pH đất bằng vôi và phân hữu cơ giúp cây hạn chế hấp thụ cadimi. Các chế phẩm vi sinh có khả năng cố định, hấp thụ và chuyển hóa cadimi thành dạng ít hoặc không độc.

Ngoài ra, một số nghiên cứu cho thấy việc bổ sung than sinh học phù hợp vào đất có thể giữ cadimi trong thời gian rất dài, lên tới 100 năm.