Bức ảnh 58 năm trước hé lộ dấu tích hố chôn liệt sĩ ở công viên Lê Thị Riêng

Bộ Tư lệnh TP HCM đang tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, với nghi vấn về hố chôn tập thể các chiến sĩ hy sinh trong chiến dịch Tết Mậu Thân 1968. Sự việc này bắt nguồn từ tấm ảnh chụp 58 năm trước ghi lại cảnh chôn cất ở một khu đất trống được cho là tại nghĩa trang Đô Thành.

Bức ảnh được cung cấp bởi kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, chuyên gia khai thác dữ liệu, hình ảnh chụp trong thời chiến sự. Ông từng giúp cơ quan chức năng tìm được hàng trăm mộ liệt sĩ ở sân bay Biên Hòa cũng từ không ảnh và hình chụp trong quá khứ.

Ông Thắng kể, việc xác định vị trí nghi vấn hố chôn ở công viên Lê Thị Riêng là quá trình xâu chuỗi từ 3 bức ảnh và một số tài liệu lịch sử. Nhiều năm trước, ông tình cờ thấy được một bức ảnh trắng - đen chụp đứa trẻ mặc áo sơ mi, quần short đứng bên cạnh hố chôn nhiều thi thể bên dưới nhưng không có cột mốc để xác định vị trí chụp ở đâu.

Thời gian sau, ông tiếp tục phát hiện thêm bức khác ghi lại cảnh người đàn ông đang cầm chai thủy tinh đổ chất lỏng, được cho là thuốc sát trùng xuống dưới hố có tử thi, phía sau là tháp nước. Do là hình ảnh đơn sắc, bị mờ nên cũng chưa thể xác định manh mối về nơi chụp.

Đến bức ảnh thứ 3 trong kho lưu trữ của hãng AP (Mỹ), ông Thắng nhìn thấy đặc điểm của tháp nước tương đồng với tấm hình trước đó. "Đây chính chi tiết đắt giá để xác định vị trí hố chôn", ông Thắng nói.

Hình chụp lần này lại rõ ràng hơn khi là ảnh màu. Có thêm chi tiết là người đàn ông mặc trang phục, mũ bảo hộ của lính cứu hỏa thời Việt Nam Cộng hòa nhưng cũng chưa thể xác định nơi chụp cụ thể. Soi chiếu từ ba bức ảnh này, ông Thắng thấy bức đầu tiên có đứa trẻ giống bức ảnh thứ ba, còn ảnh thứ hai lại có tháp nước ở phía xa trùng với ảnh này.

Với các đặc điểm này, ông dành nhiều năm để đối soát dữ liệu hình ảnh hàng chục tháp nước ở miền Nam được xây dựng thời xưa. Đồng thời, ông tìm lại những tài liệu và trao đổi thông tin với những người nước ngoài có am hiểu, từng hợp tác tìm hài cốt liệt sĩ ở Việt Nam.

Trong đó, nhiều tài liệu từ trước năm 2000 đã đặt vấn đề có nhiều hố chôn tập thể liệt sĩ hy sinh ở nghĩa trang Đô Thành (nay là công viên Lê Thị Riêng). Ban đầu nghĩa trang này có hai khu cạnh nhau được lập ra bởi họ đạo Chí Hòa và Chợ Quán, sau đó gọi chung là Đô Thành rộng 30 ha. Việc mai táng tại đây dừng lại vào năm 1979, chính quyền thông báo cho thân nhân đến nhận mộ để di dời.

Theo ông Thắng, khi đó lực lượng chức năng và người dân chỉ khai quật những khu có nấm mộ hoặc nơi tập trung mồ mả có hàng lối. "Các hố chôn tập thể thường chỉ được san lấp đất bằng phẳng không có nấm mồ nên có khả năng vẫn chưa được di dời", ông Thắng nói.

Sau thời gian đối chiếu, ông Thắng tìm thấy tháp nước nằm trong nhà thờ Thánh Bường trên đường Nguyễn Giản Thanh, phường Hòa Hưng, cùng đặc điểm với tháp trong ảnh chụp 58 năm trước. Tháp nước này bằng bêtông có chiều cao khoảng 15 m. Tháp có bồn hình trụ với 6 trụ đỡ kết nối với nhau. Bề mặt tháp có dấu hoen rỉ từ cốt thép và phủ màu rêu phong.

Khoảng cách từ công trình này đến công viên Lê Thị Riêng chừng 300 m, trùng với vị trí nơi chôn cất của nghĩa trang Đô Thành. KTS Thắng đã tổng hợp các tài liệu này gửi đến Bộ Tư lệnh TP HCM.

Sau khi tiếp nhận, Bộ Tư lệnh TP HCM tiếp tục đối chiếu với tài liệu lịch sử trước khi khởi động quá trình tìm hài cốt liệt sĩ tại khu vực trên.

Từ ngày 30/5 đến 2/6, đơn vị này đã tìm được nhiều nhân chứng, trong đó có 4 người đàn ông xác nhận từng nhìn thấy cảnh chôn tập thể tại nghĩa trang xưa. Những người này cho biết chưa từng gặp trước đó và không có bất cứ mối quan hệ nào với nhau. Thời điểm năm 1968, họ sống ở nhà gần nghĩa trang Đô Thành và thường đến đây chơi đùa, đá bóng.

Lời kể của các nhân chứng khi cung cấp cho Bộ Tư lệnh TP HCM có nhiều điểm tương đồng về thời gian, địa điểm, phương tiện chở thi thể. Họ nói nhìn thấy việc chôn cất tập thể vào khoảng 9-10h của một ngày sau Tết Mậu Thân năm 1968, khớp với thời điểm chụp là ngày 12/2/1968. Vị trí của hố bên cạnh nhà xác của nghĩa trang Đô Thành. Khi đối chiếu sơ đồ nghĩa địa và công viên thì vị trí này nằm gần khu nhà truyền thống, đi thẳng từ cổng đường Cách Mạng Tháng 8 vào khoảng 100 m.

Trong đó, ông Võ Huy Thịnh, ở phường Cầu Kiệu (quận 3 cũ), kể về đặc điểm của nhiều tử thi đã trương phình, có dấu hiệu trúng bom đạn, một số bị mất nhiều bộ phận trên cơ thể. Họ được xếp lên nhau trong hố dài hơn chục mét.

Theo bản đồ vị trí mộ liệt sĩ từng được tìm thấy tại công viên Lê Thị Riêng, có 24 hài cốt chiến sĩ từng được phát hiện ở khu vực sảnh sinh hoạt, nhà truyền thống, khu thể dục thể thao dụng cụ trong khuôn viên.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TP HCM, cho biết sau quá trình khảo sát, thu thập thông tin từ nhân chứng, tài liệu lịch sử, đến nay đơn vị khoanh vùng 7 vị trí gần nhà truyền thống của công viên nghi vấn có hai rãnh chôn tập thể các liệt sĩ. Đơn vị báo cáo Ban chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Quân khu 7 để tổ chức hội thảo, lên kế hoạch thực hiện.

Khi nghe thông tin về khả năng khai quật khu đất năm xưa ông từng chứng kiến cảnh chôn tập thể, ông Võ Huy Thịnh nhiều ngày mất ngủ do cảm giác bồi hồi. "Ký ức đó theo tôi suốt 58 tuổi năm qua, tôi sẽ làm hết sức để giúp những anh em chiến sĩ nếu còn nằm ở dưới đó có nơi lo hương khói", ông Thinh nói.

Nguồn: vnexpress.net