Người Việt dần quay lưng với tài khoản 'chùa', phần mềm 'crack'

Một buổi tối, chị Phương Thanh (47 tuổi, Hà Nội) mở máy tính để hoàn thiện bài thuyết trình nhưng phần mềm Office bất ngờ báo lỗi. Tài khoản mua trên mạng với giá vài chục nghìn đồng mỗi tháng tự dưng bị khóa, dữ liệu đồng bộ cũng gặp trục trặc.

"Tôi hoảng thật sự vì sáng hôm sau phải thuyết trình", chị kể. Sau lần đó, chị bỏ thói quen mua tài khoản dùng chung, chuyển sang đăng ký chính chủ tất cả dịch vụ đang sử dụng như Microsoft Office, Netflix, Spotify và YouTube Premium.

"Ban đầu tôi nghĩ tiết kiệm được chút nào hay chút đó, nhưng giờ ưu tiên tài khoản hợp pháp vì ổn định hơn, cũng thấy thoải mái vì mình đang trả cho công sức của nhà phát triển", chị nói.

Tương tự, anh Hùng Vũ (29 tuổi, Hà Nội) kể khi mới ra trường, anh thường dùng các phiên bản phần mềm "crack" của như Photoshop, Premiere hay Windows. Tuy nhiên, khi bắt đầu kiếm tiền từ công việc sáng tạo, anh nhận ra việc trả phí cho công cụ mình sử dụng cũng là cách tôn trọng công sức của những người làm ra sản phẩm.

Câu chuyện của chị Thanh, anh Hùng phản ánh sự thay đổi đang diễn ra tại Việt Nam. Trước đây việc tải phần mềm crack, xem phim trên trang web lậu hay mua tài khoản "chùa" từng được xem là bình thường, còn nay ngày càng nhiều người sẵn sàng trả phí cho các dịch vụ số có bản quyền.

Theo một chuyên gia công nghệ, sự chuyển dịch này đến từ nhiều yếu tố, từ thay đổi nhận thức về quyền sở hữu trí tuệ cho tới trải nghiệm ổn định, tiện lợi hơn từ dịch vụ chính hãng. Một nguyên nhân khác là phí bản quyền hiện dễ tiếp cận hơn. Nhiều nền tảng triển khai gói giá rẻ, gói gia đình hoặc ưu đãi cho sinh viên, khiến khoảng cách giữa "dùng lậu" và "dùng thật" không còn quá lớn.

Ông Hà Mạnh Cường, Phó tổng giám đốc hệ thống Sửa chữa Laptop 24h, cho biết 5 năm trước, khoảng 80% khách hàng của đơn vị có sử dụng phần mềm crack hoặc không bản quyền. Nhưng vài năm qua, tỷ lệ này giảm đáng kể, chỉ còn khoảng 30-40%.

Ông Cường nhận định, thay đổi lớn nhất nằm ở nhận thức. Sau khi gặp sự cố trong công việc, mất dữ liệu, hoặc dính mã độc tống tiền, suy nghĩ dùng "chùa" dần biến mất, bởi chi phí bỏ ra để xử lý sự cố có khi "gấp 10-20 lần, thậm chí hàng trăm lần so với tiền mua bản quyền".

Điều này cũng được nhìn nhận rõ từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước. Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó cục trưởng Bản quyền tác giả - Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, tình trạng sử dụng phần mềm lậu tại Việt Nam "cải thiện nhiều so với trước".

"Bức tranh bản quyền phần mềm tại Việt Nam đã chuyển biến tích cực và mang tính bước ngoặt", bà nhận định, thêm rằng sự thay đổi không chỉ thể hiện ở các con số thống kê từ các tổ chức quốc tế mà còn "rất rõ trong tư duy của cộng đồng doanh nghiệp".

Cục Bản quyền tác giả cho biết có "sự chuyển dịch mạnh mẽ" từ thói quen dùng phần mềm "crack" sang gói dịch vụ chính hãng, đặc biệt trong khối cơ quan nhà nước, ngân hàng và doanh nghiệp lớn. "Đây là kết quả của quá trình bền bỉ, kiên định của Việt Nam trong việc thực hiện các cam kết quốc tế và hoàn thiện hệ thống pháp luật nội địa", bà Oanh nói.

Trên thực tế, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, có hiệu lực tháng 4, cũng bổ sung và làm rõ các quy định liên quan đến quyền tác giả đối với chương trình máy tính. Luật định nghĩa, chương trình máy tính là tập hợp chỉ dẫn dưới dạng lệnh, mã hoặc lược đồ, có khả năng khiến máy tính hoặc thiết bị thực hiện một công việc hoặc tạo ra kết quả cụ thể.

Tại Việt Nam, chương trình máy tính được bảo hộ như tác phẩm văn học, bất kể được thể hiện dưới dạng mã nguồn hay mã máy. Với các phần mềm cung cấp dưới dạng dịch vụ, việc tạo bản sao dự phòng phải tuân theo điều khoản sử dụng hoặc thỏa thuận cấp phép giữa các bên.

Chia sẻ với VnExpress, lãnh đạo Cục Bản quyền tác giả cho hay, sự thay đổi nhận thức chính là yếu tố quan trọng nhất để đẩy lùi phần mềm lậu. Ở góc độ kinh tế, việc giảm phần mềm lậu tác động trực tiếp tới môi trường đầu tư và năng lực cạnh tranh của Việt Nam. Các nhà đầu tư công nghệ cao thường nhìn vào hệ thống bảo hộ tài sản trí tuệ trước tiên khi lựa chọn thị trường.

Việc sử dụng phần mềm bản quyền cũng giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý khi xuất khẩu hàng hóa sang các thị trường yêu cầu cao như Mỹ hay châu Âu. Bên cạnh đó, khi thị trường tôn trọng bản quyền, "kỹ sư phần mềm của chính Việt Nam sẽ có động lực sáng tạo, vì họ biết sản phẩm của mình sẽ được bảo vệ", đại diện Cục nói.

Nguồn: vnexpress.net