Công ty Việt trên lộ trình làm chủ công nghệ hydrogen

Trong bức tranh năng lượng tái tạo, điện mặt trời, điện gió và thủy điện đang có những ưu nhược riêng. Điện mặt trời và điện gió có chi phí sản xuất ngày càng rẻ nhưng mang tính gián đoạn, đòi hỏi hệ thống lưu trữ như pin để cân bằng phụ tải, còn thủy điện phụ thuộc địa hình và nguồn nước. Hydrogen được xem là lựa chọn tiềm năng cho lưu trữ dài hạn giúp giải bài toán lưu trữ cho các siêu dự án điện gió, điện mặt trời, biến nguồn năng lượng thiên nhiên thành nguồn lực ổn định.

Tại Việt Nam, một số doanh nghiệp bắt đầu đẩy mạnh giải pháp riêng với mục tiêu đáp ứng nhu cầu hydrogen xanh trong nước cũng như xuất khẩu ra thị trường thế giới, trong đó có Indefol có trụ sở tại TP HCM, hiện tập hợp 100 kỹ sư người Việt chuyên về năng lượng tái tạo, còn lại đến từ Pháp (20) và Đức (10).

"Việc 'đi sớm' trong lĩnh vực hydrogen xanh không đơn thuần đón đầu xu hướng, mà để chủ động xây dựng nền tảng cho cả thị trường, từ cung, cầu đến chuỗi cung ứng nội địa", ông Trần Quốc Hiệu, CEO Indefol, nói. "Nếu chờ thị trường rõ ràng mới tham gia, chúng ta sẽ bị phụ thuộc toàn bộ công nghệ lõi vào chuỗi cung ứng nước ngoài, mất lợi thế cạnh tranh dài hạn".

Từ dự án hợp tác Đức - Pháp - Việt

Theo TS Phạm Minh Vương, nhà đồng sáng lập Indefol, hành trình bắt nguồn từ một chương trình nghiên cứu năng lượng tái tạo của Đại học Bách khoa TP HCM cách đây gần 20 năm. Đến 2008, Indefol thành lập với tầm nhìn tạo ra những tấm pin mặt trời giúp doanh nghiệp giảm chi phí.

Trong giai đoạn 2008-2018, công ty tập trung vào lĩnh vực điện mặt trời áp mái, hoàn thành hàng chục dự án với tổng công suất khoảng 100 MWp. Đến 2018-2022, công ty mở rộng triển khai tới đối tác lớn nước ngoài, gồm 33 nhà máy cho doanh nghiệp FDI, đồng thời tích hợp hệ thống quản lý năng lượng thông minh để tối ưu hóa hóa đơn điện.

"Nhưng càng làm, chúng tôi càng nhận thấy lĩnh vực điện mặt trời dần chạm đến giới hạn", ông Vương cho biết.

Ông Vương đánh giá, điện mặt trời giúp giảm kWh điện từ lưới điện quốc gia nhưng các nhà máy gặp hai vấn đề lớn, đầu tiên liên quan đến nhiệt công nghiệp, khi điện mặt trời không thể thay thế lò hơi đốt than/gas; và tính ổn định, khi không thể sản xuất điện vào ban đêm, khiến nhà máy vẫn lệ thuộc vào lưới điện và chịu phí công suất cao.

Hydrogen lúc này như "viên pin bằng khí" giải quyết tận gốc. Nhưng thay vì nhập khẩu, Indefol chọn phát triển từ đầu nhằm giảm phụ thuộc công nghệ và kiểm soát về sau. "Làm chủ công nghệ nằm ở việc nắm giữ bản quyền trí tuệ, khả năng thiết kế tích hợp hệ thống và bộ não điều khiển", theo ông Vương.

Indefol tận dụng nền tảng điện mặt trời sẵn có để bước vào chuỗi giá trị hydrogen xanh, trước hết bắt tay làm chủ công nghệ điện phân (electrolyzer). Công ty phát triển thành công đầu đốt Burner GH2 sử dụng 100% hydrogen để thay thế hoàn toàn gas, khí tự nhiên, từng bước tự chủ nguồn nhiệt công nghiệp.

Với chế tạo thiết bị vật lý, theo ông Hiệu, linh kiện nào Việt Nam làm tốt như gia công cơ khí, sắt thép sẽ hợp tác nội địa, còn những thành phần phức tạp hơn buộc phải nhập khẩu. Chẳng hạn, cảm biến (sensor) có công nghệ lõi là các phản ứng hóa lý sinh ra điện áp đưa về mạch điều khiển nhập từ Đức, hay bảng mạch PCB thiết kế bởi kỹ sư Việt Nam, thuê gia công tại Trung Quốc để tối ưu chi phí, nhưng sắp tới chuyển dần sang lắp ráp tại Việt Nam.

Các hệ thống điện phân sau đó lần lượt ra đời và tinh chỉnh trước khi thương mại hóa. Khác với giải pháp khi đó, máy điện phân của Indefol kết nối trực tiếp với nguồn điện một chiều từ điện mặt trời. Từ khi R&D đến phát triển thành cỗ máy có thể vận hành đầu tiên mất khoảng 2-3 năm.

"Đây là giai đoạn khó khăn nhất vì chúng tôi phải làm việc chặt chẽ với các đối tác Đức nhằm chuyển giao công nghệ lõi và thiết kế tích hợp trực tiếp với điện mặt trời áp mái", ông Sonny Manuel, Giám đốc mảng bán hàng của Indefol, chia sẻ.

Với sự hậu thuẫn của các đối tác châu Âu trong lĩnh vực lưu chuyển chất lỏng và pin nhiên liệu như DFM-Europe, Dekra và Infineon, Indefol rút ngắn thời gian nghiên cứu. Các đối tác cũng mở ra các kênh tài chính và trợ cấp, giúp giảm áp lực vốn đầu tư R&D và tăng tính khả thi cho dự án tại Việt Nam.

Ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc nhà máy sản xuất Indefol tại Long An, cho biết cỗ máy mới nhất, IDF-EX1000X, được xây dựng trên nền tảng công nghệ điện phân kiềm (Alkaline), là hệ thống sản xuất hydrogen công suất 1 MW đầu tiên do Việt Nam sản xuất, làm chủ 50% công nghệ, còn lại 32% từ Đức và 18% từ Pháp. Trong những phiên bản tiếp theo, công ty đặt tham vọng tăng mức độ tự chủ lên 60-70% trước năm 2030.

Dù vậy, việc tìm kiếm nhà cung cấp sắt thép, cơ khí chính xác và thiết bị điện tử trong nước đạt chuẩn để lắp ráp máy điện phân vẫn là thách thức lớn. "Sản xuất hydrogen là cuộc chơi nguy hiểm nếu mất kiểm soát", ông Dũng cho hay. "Đặc thù của hydro dùng trong thiết bị công nghệ cao là yêu cầu độ tinh khiết gần như tuyệt đối, từ 99,997% đến 99,999%. Chỉ cần độ tinh khiết sụt giảm xuống mức 75%, hệ thống lập tức đối mặt với nguy cơ cháy nổ hiện hữu".

Indefol đã khai triển dự án hydrogen xanh đầu tiên tại Nam Định vào tháng 7/2025 với sự hợp tác cùng Siemens và Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ). Công ty cũng trúng thầu dự án hydrogen để chạy trung tâm dữ liệu AI, xe tải hydrogen và máy bay 5 chỗ chạy hydrogen tại Pháp.

"Những người đang tham gia vào nền kinh tế hydrogen xanh có thể xem là những người đi tiên phong nhiều năm so với phần còn lại", TS Thomas Aulig, Phó hiệu trưởng trường Đại học Việt Đức (VGU), nói về nỗ lực làm chủ công nghệ điện phân và hydrogen xanh của Indefol.

Còn theo ông Wolfgang Backer, Giám đốc quản lý phát triển kinh doanh Dekra - tổ chức chuyên gia độc lập lớn nhất thế giới trong lĩnh vực kiểm định, thử nghiệm và chứng nhận an toàn có trụ sở tại Đức, hệ thống của Indefol có thể đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe cấp toàn cầu ở mức độ nhất định. Tuy nhiên, ông cho rằng đây là "lời đánh giá khó", bởi tổ chức của ông chưa cấp chứng nhận hoàn thiện cho giải pháp tương tự ở các nước khác.

"Trong ngành năng lượng tái tạo, đặc biệt với hydrogen, mọi quy chuẩn đều vô cùng ngặt nghèo. Trọng tâm của chúng tôi là yếu tố an toàn và bảo mật, và Indefol đang đáp ứng được nhiều yêu cầu trong số đó", ông cho hay.

Dù vậy, theo ông, bất kỳ hệ thống nào muốn ra thị trường đều phải chứng minh sự an toàn tuyệt đối, xuyên suốt vòng đời từ khâu lên bản vẽ thiết kế, chọn vật liệu, quy trình lắp ráp đến khi vận hành thực tế. Việc một doanh nghiệp như Indefol tự chủ giải pháp riêng để tự động giám sát an toàn cho các hệ thống liên quan đến năng lượng như hydrogen là hướng đi hiện đại và cần thiết. Nhưng để có cái gật đầu của các thị trường khó tính nhất, hệ thống đó sẽ còn phải trải qua những vòng kiểm tra thực tế trong thời gian tới.

Bài toán 1.500 nhân sự

Đội ngũ Indefol cũng thừa nhận để đạt tham vọng, họ "còn rất nhiều bài toán" cần giải. Trong đó, nhân lực được xem là yếu tố cốt lõi.

Bà Bùi Thanh Thảo, đại diện tuyển dụng của Indefol, cho biết điểm yếu "cốt tử" của doanh nghiệp là nhân tài. Nguồn nhân lực hiện có của công ty hội tụ đủ tiêu chí trẻ, nhiệt huyết và khả năng tiếp thu nhanh. Nhưng để mở rộng quy mô lên hàng nghìn MW, công ty cần nhiều kỹ sư hơn, cũng như chuyên gia hệ thống có kinh nghiệm thực chiến trong vận hành thiết bị áp suất cao, điện tử công suất, hóa học, cơ khí, vật liệu và điều phối lưới điện thông minh.

Indefol đặt ra mục tiêu tuyển dụng 1.500 người từ năm ngoái, đồng thời hợp tác với các trường đại học hàng đầu trong nước như Đại học Bách khoa TP HCM, Đại học Việt Đức (VGU) để đưa sinh viên trực tiếp tham gia các phòng thí nghiệm, để họ tự tay thiết kế, chế tạo, lắp ráp và kiểm định.

Các kỹ sư tại Indefol cũng trực tiếp tham gia vào dự án cùng chuyên gia châu Âu, làm việc theo mô hình liên phòng ban, phối hợp giữa R&D, vận hành và đối tác quốc tế để giải quyết bài toán thực tế.

"Không chỉ tuyển mới, đây là quá trình 'nhúng' các kỹ sư trẻ vào môi trường làm việc với chuyên gia Đức, Pháp", bà Thảo nói. "Chúng tôi dùng 50% nội lực Việt Nam để họ trực tiếp thiết kế, lắp ráp và xử lý lỗi tại hiện trường, từ đó biến những cá nhân 'tiềm năng' thành 'chuyên môn cao' thông qua thực địa".

Dù tự chủ được năng lượng, chi phí điện năng - vốn chiếm 60-80% giá hydrogen xanh - vẫn là yếu tố gây khó. Để cạnh tranh với hydrogen xám (sản xuất bằng điện thông thường), Indefol tập trung mục tiêu giá dưới 2 cent/kWh.

Với bài toán đầu ra, ông Nguyễn Đoàn Tứ Lập, phụ trách tài chính của Indefol, cho biết năng lực của công ty đã được định hình và củng cố khi đã triển khai nhiều dự án năng lượng tái tạo với đối tác lớn. Tuy nhiên, đặc trưng ngành năng lượng tái tạo cần dòng vốn cực kỳ dài hạn. "Không giống điện mặt trời áp mái, lắp đặt trong vòng 3-6 tháng là hoàn thành và phát sinh doanh thu, dự án hydrogen xanh cần thời gian phát triển và xây dựng lâu hơn. Do đó, kỳ hạn tài trợ phải linh hoạt 15-20 năm", ông Lập nói.

"Bài toán nhân lực và nguồn tiêu thụ là lớn nhất, nhưng chúng tôi kỳ vọng với sự hợp tác của tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài nước cũng như các chế tài thúc đẩy năng lượng xanh của chính phủ, Indefol sẽ sớm đạt những kết quả tốt, giúp Việt Nam hiện diện rõ nét trên bản đồ hydrogen và năng lượng tái tạo của thế giới", ông Vương nói thêm.

Nguồn: vnexpress.net