'Ai cũng có thể bắt đầu hành trình nghiên cứu khoa học'

Thông điệp được ông chia sẻ tại hội nghị gặp gỡ, đối thoại giữa lãnh đạo và đoàn viên thanh niên 4V1M, chiều 19/5 ở Hà Nội. Chương trình có sự tham gia của Bộ Khoa học và Công nghệ cùng bốn đơn vị nghiên cứu, đào tạo lớn gồm Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia TP HCM.

Đầu phần đối thoại, Bộ trưởng dành thời gian kể về hành trình đến với khoa học của mình. Khi còn là sinh viên năm ba, ông tham gia chương trình nghiên cứu khoa học Euréka do Thành đoàn TP HCM tổ chức. "Chính phong trào đó giúp tôi định hình nghiên cứu khoa học là gì, và có lẽ mình nên đi theo con đường nghiên cứu khoa học", ông nói. Điều ông trăn trở là làm sao ngày càng nhiều bạn trẻ đi theo con đường khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, bởi nếu không, đất nước khó phát triển.

Trò chuyện với đoàn viên, Bộ trưởng trở về vai một người thầy, trả lời ba câu hỏi mà sinh viên thường đặt ra cho ông: "Em có làm nghiên cứu được không?", "Em phải bắt đầu như thế nào?" và "Liệu em có thành công không?".

Ông kể mình từng là học sinh một trường huyện ngoài Bắc, sau đó vào TP HCM học đại học với vô vàn khó khăn, tiếng Anh không biết. Đến năm thứ ba, khi được giao đề tài về đồ họa máy tính, để đọc hiểu sách tiếng Anh, ông đi mua từ điển rồi tự dịch. "Ban đầu rất khó, nhưng lặp đi lặp lại, dần dần đọc được, hiểu được các thuật toán. Đó là lúc tôi bắt đầu bập bẹ làm nghiên cứu, bắt đầu từ việc đọc sách", ông nói.

Theo ông, nếu đạt một mức sàn nhất định, thi đậu đại học với một số điểm nhất định, "chúng ta đều có thể làm khoa học". Do đó, ông khuyến khích người trẻ bắt đầu hành trình nghiên cứu.

Với câu hỏi bắt đầu thế nào, Bộ trưởng cho rằng người trẻ không nên chọn ngay bài toán quá lớn, mà bắt đầu từ "một thách thức nhỏ và một chiến thắng nhỏ" để tạo ra động lực tiếp tục hành trình.

Về khả năng thành công, ông nhắc tới yếu tố phải có của người làm khoa học, gồm tầm nhìn - biết mình muốn trở thành một người như thế nào; một tâm thế mở - luôn chịu khó, luôn kiên trì rèn luyện; đáp ứng quy tắc 10.000 giờ làm việc trong một lĩnh vực để trở thành chuyên gia; xây dựng các mối quan hệ học thuật và cuối cùng là phải có một kế hoạch hành động cụ thể.

Bộ trưởng cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ có các chương trình hỗ trợ cho sinh viên tài năng, nhà khoa học trẻ và học viên cao học, dự kiến triển khai từ tháng 9. Các chương trình này sẽ giúp người trẻ có "một line riêng", thay vì phải cạnh tranh trực tiếp với các nhà khoa học đầu ngành.

Người trẻ ngày càng quan tâm đến khoa học

Không khí đối thoại sôi nổi tại diễn đàn 4V1M cho thấy người trẻ đang quan tâm nhiều hơn tới nghiên cứu khoa học, từ nghiên cứu cơ bản, thương mại hóa kết quả nghiên cứu đến việc đưa công nghệ vào thực tiễn.

Giảng viên Đại học Quốc gia Hà Nội Lê Khánh Trình đặt câu hỏi về cơ chế thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và hỗ trợ phát triển doanh nghiệp spin-off trong trường đại học. Tiến sĩ trẻ Đỗ Thu Trang quan tâm làm sao để rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu trong phòng thí nghiệm với nhu cầu thực tiễn của xã hội. Trong khi đó, Lê Hoài Nam, sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đặt vấn đề, liệu những thay đổi gần đây có làm giảm sự đầu tư dành cho lĩnh vực này.

PGS. TS Phạm Bảo Sơn, Phó giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, để có thể thương mại hóa kết quả nghiên cứu, trước hết nghiên cứu phải xuất phát từ thực tiễn. Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã bổ sung nhiều cơ chế mới, như trường đại học và nhà khoa học được quyền khai thác tài sản trí tuệ tạo ra từ nhiệm vụ khoa học công nghệ, còn tác giả được hưởng 30% nguồn thu từ việc khai thác tài sản này.

"Đây là những cơ chế quan trọng để tạo động lực cho các nhà khoa học thương mại hóa kết quả nghiên cứu", PGS Sơn nói.

Trong khi đó, GS. TS Trần Tuấn Anh, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cho rằng điều quan trọng nhất để đưa nghiên cứu vào thực tiễn là "sự kết nối", tức phải bám sát nhu cầu của doanh nghiệp và xã hội. Khi hình thành được hệ sinh thái kết nối chặt chẽ, kết quả nghiên cứu sẽ được chuyển giao vào sản xuất nhanh hơn.

Với câu hỏi về nghiên cứu cơ bản, PGS. TS Nguyễn Đức Minh, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam khẳng định, lĩnh vực nào cũng cần nghiên cứu nền tảng, từ toán học đến khoa học xã hội. "Nghiên cứu cơ bản chính là làm nhiệm vụ xây dựng nền móng", ông nói, thêm rằng đây là yếu tố tạo ra sự bền vững và căn cơ cho khoa học công nghệ.

Ông nhấn mạnh, nghiên cứu cơ bản thường không tạo ra lợi ích hữu hình ngay lập tức như sản phẩm công nghệ, vì vậy cần sự đầu tư của Nhà nước cũng như sự kiên trì của nhà khoa học theo đuổi lĩnh vực.

Đồng quan điểm, PGS. TS Nguyễn Minh Tâm, Phó giám đốc Đại học Quốc gia TP HCM, cho biết đơn vị "rất quan tâm" tới khoa học cơ bản. Theo ông, những quốc gia có công nghệ phát triển mạnh đều có nền khoa học cơ bản vững chắc. Bên cạnh chương trình nghiên cứu ứng dụng, Đại học Quốc gia TP HCM vẫn có những chương trình riêng dành cho lĩnh vực này.

Khép lại diễn đàn, nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5, đoàn thanh niên các đơn vị thuộc khối 4V1M đã ký ghi nhớ hợp tác thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực trẻ.

Nguồn: vnexpress.net