Cục trưởng Bản quyền: Muốn dẹp website lậu phải khóa nguồn thu

Toàn quốc đang bước vào đợt cao điểm xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ theo chỉ đạo của Thủ tướng, trọng tâm là triệt phá các website cung cấp phim, âm nhạc, trò chơi điện tử và chương trình truyền hình lậu có lượng truy cập lớn.

- Việt Nam đang bước vào đợt cao điểm xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ trên môi trường số. Thực trạng vi phạm bản quyền hiện nay diễn biến như thế nào, thưa ông?

- Cùng với sự phát triển rất nhanh của công nghệ số và các nền tảng trực tuyến, thị trường nội dung số tại Việt Nam như phim, âm nhạc, truyền hình, trò chơi điện tử phát triển mạnh. Đi cùng với đó là tình trạng xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường mạng ngày càng phức tạp. Thời gian qua vẫn tồn tại nhiều website, ứng dụng và nền tảng số cung cấp trái phép phim, âm nhạc, chương trình truyền hình hoặc nội dung giải trí khi chưa được chủ thể quyền cho phép.

Tuy vậy, công tác bảo hộ và thực thi quyền tác giả tại Việt Nam thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực. Hệ thống pháp luật từng bước hoàn thiện, nhận thức của xã hội và doanh nghiệp được nâng lên. Nhiều nền tảng, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ nội dung số đã chủ động cấp phép, trả tiền bản quyền và hợp tác với chủ thể quyền.

Tình trạng vi phạm bản quyền phim, âm nhạc vẫn còn xảy ra nhưng chúng ta đang ở giai đoạn chuyển biến rõ nét, với quyết tâm chính trị cao hướng tới xây dựng môi trường nội dung số lành mạnh, minh bạch.

- Nhiều website phim, nhạc, truyền hình lậu vẫn hoạt động công khai và thu hút lượng truy cập rất lớn. Trong bối cảnh đó, lĩnh vực nào của ngành công nghiệp văn hóa đang chịu tác động nặng nề nhất?

- Tình trạng xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan diễn ra ở nhiều lĩnh vực của ngành công nghiệp văn hóa, đặc biệt trên môi trường số. Trong đó, âm nhạc, điện ảnh, chương trình truyền hình và nội dung giải trí trực tuyến chịu tác động rõ hơn cả vì có tốc độ lan truyền nhanh, khả năng khai thác thương mại lớn và dễ bị sao chép, phát tán trái phép trên Internet.

Với lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật, tác động không chỉ dừng ở thiệt hại kinh tế hay thất thu doanh thu bản quyền mà còn ảnh hưởng đến động lực sáng tạo, đầu tư sản xuất và sự phát triển chuyên nghiệp của thị trường nghệ thuật. Một chương trình biểu diễn hay sản phẩm âm nhạc, sân khấu thường đòi hỏi rất nhiều công sức, thời gian, chi phí và sự tham gia của nhiều cá nhân, tổ chức. Khi các nội dung này bị khai thác trái phép tràn lan, quyền lợi chính đáng của người sáng tạo bị ảnh hưởng đáng kể.

Tuy nhiên, tôi cho rằng không nên nhìn nhận theo hướng lĩnh vực nào "nhức nhối nhất", bởi vi phạm trong âm nhạc, điện ảnh, truyền hình hay biểu diễn nghệ thuật đều là hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người sáng tạo, cần được xử lý kịp thời.

Vừa qua, cơ quan cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố 5 vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực âm nhạc, từ biểu diễn trực tiếp đến khai thác trên nền tảng số. Các vụ án cho thấy quyết tâm của Chính phủ Việt Nam trong đấu tranh, xử lý nghiêm minh hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ với tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Bên cạnh đó, nhận thức của không ít đơn vị khai thác âm nhạc về quyền tác giả, quyền liên quan vẫn còn nhiều "vùng xám". Có người cho rằng chỉ cần xin phép nghệ sĩ hoặc ghi nguồn là hợp pháp. Trong khi đó, một sản phẩm âm nhạc thường tồn tại đồng thời nhiều lớp quyền như quyền tác giả với phần nhạc và lời; quyền của người biểu diễn; quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình; quyền phát sóng, truyền dẫn trên môi trường số.

- Các website lậu liên tục bị chặn rồi đổi tên miền, chuyển máy chủ để hoạt động trở lại. Vậy điểm nghẽn lớn nhất khiến vi phạm bản quyền trên môi trường số khó xử lý triệt để nằm ở đâu?

- Tình trạng xâm phạm bản quyền phim ảnh, âm nhạc và nội dung số xuất phát từ nhiều nguyên nhân sâu xa, đồng thời tồn tại một số điểm nghẽn lớn làm hạn chế hiệu quả quản lý.

Nhiều người vẫn coi việc xem phim, nghe nhạc lậu là bình thường vì tiện lợi và miễn phí, vô tình tạo môi trường cho vi phạm lan rộng. Trong thời đại công nghệ số, chỉ với thiết bị thông minh, ai cũng có thể tải, cắt ghép, livestream hoặc phát tán nội dung vi phạm trong thời gian rất ngắn. Công nghệ VPN, tên miền thay đổi liên tục, tài khoản giả mạo và máy chủ đặt ở nước ngoài khiến việc xác minh, truy vết chủ thể vi phạm rất khó khăn.

Một số nền tảng trung gian vẫn phản hồi chậm trong việc gỡ bỏ nội dung vi phạm hoặc ngăn chặn tái phát, dù đã có quy định về trách nhiệm "notice-and-takedown". Ngoài ra, giá và sự đa dạng của các dịch vụ hợp pháp đôi khi chưa đáp ứng tốt nhu cầu của số đông người dùng, vô tình tạo kẽ hở cho nội dung lậu.

Vì vậy, tôi cho rằng tình trạng xâm phạm bản quyền trên môi trường số là kết quả của sự kết hợp giữa động cơ kinh tế, thói quen xã hội và việc ứng dụng công nghệ. Chúng tôi đang phối hợp với các bộ ngành để tháo gỡ quyết liệt những vấn đề này.

- Chính phủ đang yêu cầu xử lý mạnh vi phạm sở hữu trí tuệ trên môi trường mạng. Việt Nam sẽ thay đổi cách tiếp cận thế nào để xử lý tận gốc các nền tảng phát sóng lậu xuyên biên giới?

- Thời gian gần đây, Cục Bản quyền tác giả và Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) đã triển khai nhiều biện pháp đấu tranh mạnh với vi phạm bản quyền số. Quan điểm của chúng tôi là không chỉ chặn, gỡ các website phát tán nội dung lậu mà sẽ xử lý sâu hơn vào các nguồn hỗ trợ giúp các nền tảng này tồn tại và thu lợi.

Đối với các website đặt máy chủ ở nước ngoài, giải pháp sẽ không chỉ dừng ở xử lý hành chính trong nước mà còn tăng cường hợp tác quốc tế. Chúng tôi sẽ phối hợp với các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, nền tảng xuyên biên giới và cơ quan thực thi của các quốc gia khác để xác minh, chia sẻ dữ liệu và xử lý chủ thể vi phạm.

Mục tiêu không chỉ là chặn một vài website cụ thể mà là từng bước làm giảm nguồn thu, giảm khả năng tiếp cận người dùng và nâng chi phí hoạt động của các nền tảng vi phạm, qua đó tạo lập môi trường nội dung số lành mạnh, tôn trọng quyền tác giả và quyền liên quan tại Việt Nam.

Nguồn: vnexpress.net