Pakistan tìm cách cứu kênh đối thoại Mỹ - Iran

Pakistan đang tập trung vào các nỗ lực ngoại giao nhằm thuyết phục Mỹ và Iran tổ chức thêm một vòng đàm phán trực tiếp. Động thái này diễn ra khi các bên chưa có đột phá nào về "một số vấn đề then chốt", đặc biệt là chương trình hạt nhân của Tehran, sau nhiều cuộc trao đổi, hai nguồn tin từ Islamabad nói với hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ ngày 18/5.

Cuối tuần qua, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump kết thúc chuyến thăm Trung Quốc mà không đạt được đột phá nào về vấn đề Iran, Pakistan đã thúc đẩy nỗ lực ngoại giao con thoi nhằm tìm cách phá thế bế tắc cho tiến trình đối thoại.

Trong khi Thủ tướng Shehbaz Sharif và Ngoại trưởng Ishaq Dar liên lạc với lãnh đạo Qatar, Arab Saudi và Ai Cập để thảo luận về tình hình khu vực, Bộ trưởng Nội vụ Pakistan Mohsin Naqvi cũng gặp Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cùng các quan chức Iran hôm 18/5.

Tuy nhiên, nỗ lực này đang gặp nhiều trở ngại, bởi sau hơn một tháng ngừng bắn để tìm kiếm giải pháp, Mỹ và Iran chưa thể tìm thấy tiếng nói chung, trong khi những tiếng nói ủng hộ tăng sức ép quân sự xuất hiện ngày càng nhiều, làm dấy lên nguy cơ xung đột leo thang trở lại.

"Thời gian đang dần trôi qua với Iran. Họ nên hành động nhanh, nếu không sẽ chẳng còn lại gì. Thời gian rất quan trọng", Tổng thống Donald Trump viết trên mạng xã hội hôm 17/5, nhưng không nêu thêm chi tiết.

Sau khi chiến sự giữa Mỹ - Israel với Iran bùng phát cuối tháng 2, Pakistan nổi lên là một trong số ít quốc gia vẫn duy trì được liên lạc giữa các bên và trở thành cầu nối đối thoại. Quốc gia này có quan hệ tốt với cả Mỹ lẫn Iran và đã tổ chức cuộc đàm phán trực tiếp đầu tiên giữa phái đoàn hai nước hôm 11/4, nhưng chưa tạo ra đột phá.

Pakistan từng tham gia các nỗ lực trung gian giữa Mỹ với Trung Quốc và Afghanistan. Trong cuộc xung đột Trung Đông lần này, ngoài Mỹ, Iran và Israel, Pakistan còn có quan hệ tương đối cân bằng với cả Trung Quốc và các quốc gia Arab vùng Vịnh.

"Pakistan đang cố duy trì dư địa ngoại giao, trong bối cảnh lòng tin giữa Mỹ và Iran gần như không còn", Ilhan Niaz, giáo sư lịch sử tại Đại học Quaid-e-Azam, Islamabad, nói với Al Jazeera.

Theo ông, điều Islamabad đạt được lúc này chưa phải một thỏa thuận hòa bình, mà là "kéo dài thời gian" để ngăn căng thẳng vượt khỏi tầm kiểm soát. Việc Washington và Tehran vẫn tiếp tục sử dụng Islamabad làm kênh liên lạc cho thấy cả hai chưa sẵn sàng từ bỏ đối thoại.

Tuy nhiên, vai trò trung gian của Pakistan có thể bị thu hẹp nếu Oman hoặc Qatar trở thành lựa chọn phù hợp hơn. Tehran và Washington từng nhiều lần dùng thủ đô Muscat của Oman làm nơi tiến hành các cuộc tiếp xúc bí mật.

Pakistan còn đối mặt với nhiều hoài nghi về mức độ trung dung trong tiến trình đàm phán. CBS News ngày 11/5 đưa tin Iran đã chuyển một số máy bay quân sự tới căn cứ không quân Nur Khan của Pakistan, sau khi Washington và Tehran bắt đầu ngừng bắn từ ngày 8/4.

Pakistan ngày 12/5 bác cáo buộc cho rằng Islamabad hỗ trợ Tehran về quân sự hoặc giúp chiến đấu cơ Iran tránh nguy cơ bị Mỹ tập kích. Islamabad gọi thông tin này là "suy diễn", cho biết các máy bay Iran tới Pakistan phục vụ hoạt động đàm phán, đồng thời nhấn mạnh phi cơ Mỹ cũng từng sử dụng căn cứ này.

"Pakistan luôn hành động như một bên trung gian công bằng, có trách nhiệm và mang tính xây dựng", Bộ Ngoại giao Pakistan tuyên bố.

Dù vậy, nghi ngờ tại Washington vẫn gia tăng. CNN dẫn lời một số quan chức Mỹ cho rằng Pakistan có thể đang truyền tải "phiên bản tích cực hơn về lập trường Iran" và đặt câu hỏi liệu Islamabad có mô tả đúng sự không hài lòng của ông Trump hay không.

Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, đồng minh thân cận của ông Trump, thậm chí kêu gọi "đánh giá lại toàn bộ" vai trò trung gian của Pakistan.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng những tranh cãi này khó khiến Islamabad bị loại khỏi tiến trình ngoại giao.

"Pakistan đã làm được nhiều hơn kỳ vọng của nhiều người. Việc giúp hai bên đạt lệnh ngừng bắn trong môi trường thiếu lòng tin sâu sắc không phải điều dễ dàng", Syed Ali Zia Jaffery, phó giám đốc Trung tâm An ninh, Chiến lược và Nghiên cứu Chính sách, Đại học Lahore, nhận định.

Theo ông, chừng nào cả Washington và Tehran còn tiếp tục sử dụng Pakistan như kênh liên lạc, vai trò của Islamabad vẫn khó bị thay thế.

Dù vậy, Javad Heiran-Nia, chuyên gia về quan hệ quốc tế tại Tehran, cũng cho rằng Pakistan vẫn sẽ phát huy được ảnh hưởng của mình với tiến trình đàm phán. Vai trò đó chỉ kết thúc khi Mỹ và Iran cho rằng Islamabad không thể tạo ra sức ép hoặc lợi ích đủ lớn cho bất kỳ bên nào.

Trong lúc nỗ lực ngoại giao tiếp diễn, căng thẳng tại khu vực vẫn có dấu hiệu leo thang. Cuối tuần qua, một số UAV chưa rõ nguồn gốc đã đánh trúng nhà máy điện hạt nhân Barakah ở Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Pakistan lên án vụ tấn công Barakah là "vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế", đồng thời kêu gọi các bên kiềm chế tối đa.

Theo truyền thông Mỹ, Lầu Năm Góc đã chuẩn bị danh sách mục tiêu mới nhằm vào cơ sở năng lượng và hạ tầng Iran nếu xung đột tái bùng phát. Quân đội Iran cảnh báo sẽ phản ứng dữ dội hơn với các đợt tấn công mới từ Mỹ.

Theo ông Niaz, cục diện hiện nay có thể dẫn tới một giai đoạn bế tắc kéo dài, với các đợt ngừng bắn mong manh xen kẽ nguy cơ leo thang quân sự. Washington dần nhận ra việc giành thắng lợi hoàn toàn là rất khó, nhưng quá trình điều chỉnh chiến lược không thể xảy ra trong ngày một ngày hai.

Pakistan có thể chưa đủ sức tạo bước ngoặt ngoại giao giữa Mỹ và Iran. Tuy nhiên, khi hai bên vẫn tiếp tục trao đổi thông điệp qua Islamabad, nước này vẫn đóng vai trò như "van an toàn" giúp duy trì đối thoại trong lúc nguy cơ xung đột toàn diện chưa biến mất.

"Càng nhiều bên có lợi ích gắn với tiến trình hòa giải, cái giá của việc để lệnh ngừng bắn sụp đổ sẽ càng lớn hơn với tất cả", chuyên gia Muhanad Seloom tại Hội đồng Trung Đông về Các vấn đề Toàn cầu, nhận định.

Nguồn: vnexpress.net