Vì sao nhiều người rời bỏ 'quốc gia hạnh phúc nhất thế giới'?

Sau nhiều năm làm công chức, Wangmo, 35 tuổi, quyết định sang định cư tại Canberra, Australia. "Tôi có mọi thứ mình cần ở Bhutan, nhưng vẫn ra đi vì cảm thấy bản thân ngày càng mờ nhạt và bị lãng phí", Wangmo nói. Cô cho biết môi trường làm việc nặng tính cấp bậc, ít cơ hội thăng tiến và phụ thuộc quan hệ cá nhân là lý do khiến cô quyết định nghỉ việc.

Bhutan thường được biết đến với tên gọi "quốc gia hạnh phúc nhất thế giới" do áp dụng chỉ số Tổng hạnh phúc quốc gia (GNH) làm thước đo sự phát triển, thay vì chỉ dựa vào Tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Khái niệm này được khởi xướng vào những năm 1970, đánh giá chất lượng cuộc sống trên 9 tiêu chí: mức sống, sức khỏe, giáo dục, môi trường, cộng đồng, sử dụng thời gian, sức khỏe tâm lý, quản trị và văn hóa.

Dù vậy, theo kết quả khảo sát GNH năm 2022, chỉ 48% người dân Bhutan từ 15 tuổi trở lên được phân loại là "hạnh phúc". Khoảng 52% dân số còn lại thuộc nhóm "chưa hạnh phúc" do thiếu hụt các điều kiện cơ bản. Báo cáo Hạnh phúc Thế giới năm 2019 cũng chỉ xếp hạng Bhutan đứng thứ 95 trên tổng số 156 quốc gia về chỉ số này.

Bhutan đang đối mặt tình trạng chảy máu chất xám. Nhiều cử nhân, chuyên gia trẻ ra nước ngoài không phải vì thất nghiệp mà vì mất niềm tin vào triển vọng phát triển trong nước. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới chỉ ra khoảng 53% người Bhutan có kỹ năng cao và công chức trình độ đại học có xu hướng di cư, so với tỷ lệ 7% ở lao động phổ thông. Hiện có hơn 65.000 người Bhutan sống ở nước ngoài, tương đương 9% dân số.

Số liệu từ Ủy ban Dịch vụ Dân sự Hoàng gia Bhutan cho thấy từ năm 2023 đến 2025, có khoảng 1.500 công chức thôi việc. Nhóm nghỉ việc nhiều nhất thuộc độ tuổi 27-35, tập trung ở các ngành công nghệ thông tin, điều dưỡng và kỹ thuật. Gần 10% nhân sự nghỉ trong năm đầu tiên và 32% rời đi khi mới vào nghề.

Australia là điểm đến hàng đầu. Trong 6 tháng đầu năm tài chính 2025-2026, nước này cấp thị thực cho hơn 5.900 người Bhutan. Nhiều du học sinh Bhutan chuyển sang học các nghề như thợ mộc, thợ lát gạch, thợ hàn để dễ xin việc và định cư.

Latso, một phụ nữ Bhutan có gia đình sống tại Australia, cho biết cô đã từ bỏ quốc tịch quê hương vào đầu năm ngoái để nhập tịch Australia do Bhutan không cho phép song tịch.

Tình hình trong nước ngày càng khó khăn với người trẻ. Mức lương thấp cùng áp lực chi phí nhà ở và sinh hoạt khiến họ khó tích lũy hoặc xây dựng cuộc sống. Nhiều người phải sống cùng bố mẹ đến 30 tuổi vì không đủ khả năng tài chính để ra ở riêng. Làn sóng chuyển sang Australia cũng khiến doanh nghiệp tư nhân tại Bhutan khó tuyển và giữ nhân sự. Nhiều vị trí lương thấp gần như không có người gắn bó lâu dài vì thu nhập trì trệ trong nhiều năm.

Từ năm 2023, Bhutan triển khai các chương trình khuyến khích công dân về nước nhưng hiệu quả chưa cao. Đến tháng 5/2025, chỉ 170 người trở về. Chương trình ghi nhận 570 người đăng ký trong năm tài chính 2024-2025 và thêm 53 người đăng ký trong năm tài chính 2025-2026.

Anh Thinley Wangchuk, đang sống tại Australia, cho biết nhiều người ngần ngại về nước do cơ hội việc làm hạn chế và mức lương chưa tương xứng.

Dù gây thiếu hụt lao động, làn sóng di cư mang về nguồn ngoại tệ lớn. Năm 2025, lượng kiều hối gửi về Bhutan đạt 342,9 triệu USD, tăng hơn gấp đôi mức 164,4 triệu USD của năm 2024. Trong đó, kiều hối từ Australia chiếm phần lớn với 253,3 triệu USD.